Inspirow@nka

Codziennie patrz na świat, jakbyś oglądał go po raz pierwszy
/Éric-Emmanuel Schmitt/

Kamienne monolity granicy św. Jana 3/6

Kamienne monolity granicy św. Jana 3/6

Czym jest granica św. Jana?

Na granicy obecnego województwa dolnośląskiego i opolskiego spotkać możemy sześć imponujących kamiennych słupów – mniej lub bardziej dostępnych, będących pamiątką sprzed wieków… Czym są? Dlaczego właśnie tam zostały postawione?

Wyrastające z ziemi kamienne obeliski robią imponujące wrażenie. Ich wielkość z reguły przekracza dwa metry, pokryte są mchem i starymi rytami. Mają stożkowaty, zwężający się ku górze kształt. To słupy granicy św. Jana.

Na bocznych ścianach monolitu tej smukłej piramidy są wyryte inskrypcje – główna inskrypcja to ułożony w trzech liniach skrót łaciński : TMI / SCI / IOHIS  co  w rozwinięciu brzmi: TERMINI SANCTI IOHANIS ( granica Św. Jana) – ta strona słupa na której widnieje owa inskrypcja wskazuje na linię granicy, na bokach prawym i lewym od TMI / SCI / IOHIS są inkrypcje – na jednym boku wyryty znak pastorału ( symbol władzy biskupiej) a na przeciwnym ukośny znak X – (opisywany jako krzyż Św. Andrzeja albo też jako zwyczajowy średniowieczny symbol oznaczania granic). [źródło]

Ich powstanie wiąże się ze średniowieczną rywalizacją władzy książęcej i kościelnej. W XIII wieku książę Henryk IV Probus nadał biskupowi Tomaszowi II i jego następcom prawa książęce na ziemiach nysko-otmuchowskich. Od tamtej pory – aż do roku 1945 – każdy biskup tych ziem nosił tytuł książęcy. Po fakcie nadania tych praw powstały słupy, noszące imię św. Jana (patrona wrocławskiej katedry). Pierwotnie było ich kilkanaście, do naszych czasów dotrwało zaledwie sześć. Są to najstarsze znaki graniczne znane na polskich ziemiach.

Kamienne monolity granicy św. Jana

Gdzie można odnaleźć słupy św. Jana?

Słupy ustawione były przy głównych traktach prowadzących z Nysy do Wrocławia i z Otmuchowa do Ziębic. W czasach swojego powstania słupy znajdowały się przy traktach, obecnie jednak przebieg dróg jest inny i teraz tylko jeden z nich znajduje się przy jezdnej drodze lokalnej. Dwa położone są przy drogach polnych, dwa – w środku pól uprawnych, a jeden – w lesie. Rozmieszczone są mniej więcej na obecnej granicy województw – dolnośląskiego i opolskiego, miedzy Grodkowem a Ziębicami. Ich dokładne położenie można odnaleźć na TEJ MAPCE.

Słup 1/6

Pierwszy słup biskupi (50o 32’ 39” N; 17 o 04’ 06” E) stoi na poboczu po prawej stronie drogi prowadzącej ze Starczówka (województwo dolnośląskie) do Lipnik (województwo opolskie). Znajdziemy obok niego też tablicę informującą o przebiegu w tym miejscu granicy gminy Ziębice z gminą Kamiennik. Słup ten stoi na podmokłym terenie i zapadł się na przestrzeni wieków. W październiku 2008 roku został wyciągnięty do góry o ok. 60 cm.

Słup ten odnajdujemy jako ostatni podczas letniej sobotniej wycieczki. Nie jest też trudno go dostrzec z ulicy. Nie tylko my jesteśmy zainteresowani tym zabytkiem. Spotykamy obok grupę młodych osób z Warszawy, jeden z panów obfotografowuje słup równie namiętnie, jak my – do tego stopnia, że jego znajomi zaczynają się niecierpliwić i grożą, że odjadą bez niego (co chyba nie jest możliwe, bo to właśnie on jest kierowcą).

Słup 3/6

Trzeci słup biskupi (50 o 34’ 33” N; 17 o 05’ 57” E) stoi po prawej stronie polnej drogi prowadzącej z Osiny Wielkiej (województwo dolnośląskie) do Chocieborza (województwo opolskie). 9 listopada 2007 roku słup ten został przewrócony i przygotowany do wywiezienia prawdopodobnie na czyjeś zlecenie. Słup ten przeleżał do końca kwietnia 2008 roku w Zakładzie Usług Komunalnych w Ziębicach. Na początku maja 2008 roku słup ten został ponownie postawiony w tym samym miejscu, przez obecne władze gminy Kamiennik. Wysokość słupa 220 cm od gruntu.

Do tego słupa prowadzi niesamowicie malownicza polna droga. Zaczyna się za zabudowaniami wsi jako brukowana i wysadzana starymi jabłoniami. Po kilkunastu metrach przypomina już dno wyschniętego potoku. Jedziemy nią jednak dzielnie dalej, unikając większych dziur, aż docieramy do celu.

Słup jest największy z odnalezionych tego dnia. Miejsce, na którym się znajduje jest zadbane, trawa wokół wykoszona. Podobnie zresztą jak skarpa 80 metrów wcześniej, na której stoi kamienny krzyż. Widać, że gmina dba o zabytki na swoim terenie, co bardzo cieszy.

Zachwycamy się monolitem, ale także drogą do niego prowadzącą. Pomimo niedogodności samochód daje radę, a widoki są przepiękne. Słońce, dojrzałe zboża, a na ich skraju chabry i pachnące żółte kwiatki, które przypominają Mamie miejsce narodzenia… Zbieramy je, robimy bukiet, a kilka wykopujemy do zasadzenia w ogródku.

Kamienne monolity granicy św. Jana

Po sfotografowaniu słupa nie jedziemy już dalej do Osin, ale wracamy tą samą drogą do Chocieborza. Moje największe zdumienie budzi samochód, który pojawia się za mną w pewnym momencie – znak, że pola droga, którą jedziemy, nie jest aż tak bardzo zapomniana, jak myślałam.

Kamienne monolity granicy św. Jana

Słup 6/6

Szósty słup biskupi (50 o 36’ 32,3” N; 17 o 21’ 15,4” E) stoi na terenie gminy Skoroszyce w pobliżu miejscowości Chróścina Nyska. Słup stoi w szczerym polu po prawej stronie polnej drogi prowadzącej z Chróściny Nyskiej do Łanowa. W miejscu tym przebiegała północna granica księstwa biskupiego. Wysokość słupa 190 cm od gruntu.

Do tego słupa docieramy na początku, zaraz po sfotografowaniu wszystkich zaplanowanych na ten dzień kamiennych krzyży. Na właściwą drogę kieruje nas gospodyni z plebani, na terenie której znajduje się jeden z poszukiwanych krzyży. Polna droga, którą jedziemy prowadzi najpierw koło wielkich szklarni, a później wśród pól.

Wydaje mi się fatalna – prawie cały czas jadę na pierwszym biegu – nie wiem jeszcze, w jakich warunkach będę szukała kolejnego słupa…

A gdzie reszta?

Niestety, aktualny stan zdrowia (niewydolność limfatyczna i będące jej konsekwencją problemy z chodzeniem) nie pozwalają mi na odnalezienie pozostałych trzech słupów, ponieważ znajdują się one w miejscach, do których nie mogę już dojechać samochodem.

Drugi słup biskupi (50 o 33’ 20,3” N; 17 o 04’ 31,7” E) stoi w szczerym polu na wzniesieniu. Dojść do słupa można żółtym szlakiem turystycznym z miejscowości Osina Wielka. Wysokość słupa 185 cm od gruntu.

Czwarty słup biskupi (50 o 36’ 37,2” N; 17 o 08’ 41,5” E) mieści się w polu między Szklarami (województwo opolskie) a Wigańcicami (województwo dolnośląskie), w pobliżu Biskupiego Lasu. Stoi na skarpie oddalonej ok. 850 m od drogi polnej w kierunku południowym w stronę Lasu Biskupiego. Trzeba do niego iść przez pola uprawne. Wysokość słupa 175 cm od gruntu.

Piąty słup (50 o 36’ 47,7” N; 17 o 14’ 09” E) stoi na styku granic łączących gminę Przeworno z gminą Grodków. Słup znajduje się na skraju zagajnika, w pobliżu miejscowości Samborowice i Bogdanów (województwo dolnośląskie). Wysokość słupa 240 cm.

Słupy granicy św. Jana to niezwykle ciekawe obiekty i cenne zabytki sprzed 700 lat. Warto zorganizować sobie wycieczkę w ich poszukiwaniu – na pewno nie będzie to czas stracony.

Źródła informacji:

Dodaj komentarz